कथा
तुळशी विवाहाची कथा: वृंदा, जालंधर आणि शाळिग्राम
दर कार्तिकात कुटुंबे तुळशी मातेचा विवाह शाळिग्रामाशी लावतात. तो का लावला जातो, त्याची कथा इथे आहे, जशी पारंपरिक तुळशी विवाह पद्धतीत सांगितली आहे. कुटुंबासोबत वाचा, किंवा एकत्र बसून ऐका.
थोडक्यात
तुळशी विवाह हा तुळशी माता आणि भगवान विष्णूंचे स्वरूप असलेल्या शाळिग्रामाच्या विवाहाचा सण आहे. तो कार्तिक महिन्यात साजरा होतो, जेव्हा देवउठनी एकादशीला श्रीहरी जागे होतात. कथा वृंदेची आहे, जिच्या पतिव्रता धर्मामुळे तिचा पती, असुर जालंधर, याला कोणी हरवू शकत नव्हते. वृंदेचे व्रत भंग झाले आणि जालंधर मारला गेला, तेव्हा वृंदेने भगवान विष्णूंना दगड होण्याचा शाप दिला, आणि जिथे तिने प्राण सोडले तिथे तुळशीचे रोप उगवले. भगवान विष्णूंनी वचन दिले की पुढच्या जन्मी ती तुळशीच्या रूपात जन्म घेईल आणि तिचा विवाह त्यांच्याशीच होईल. म्हणूनच भगवान शाळिग्रामाच्या रूपात कार्तिकात तुळशी मातेशी विवाह करतात.
तुळशी विवाह २०२६: शनिवार, २१ नोव्हेंबर (कार्तिक शुक्ल द्वादशी), संध्याकाळी.
वृंदा आणि जालंधराची कथा
शास्त्रांनुसार जालंधर नावाचा एक अतिशय बलाढ्य असुर होता, ज्याला युद्धात हरवणे अशक्य होते. सर्व देव त्याला घाबरत, आणि त्याने संपूर्ण जगात अत्याचार माजवला होता. त्याच्या पराक्रमाचे रहस्य होते त्याची धर्मपत्नी वृंदा हिचा पतिव्रता धर्म, ज्यामुळे तो सर्वत्र विजयी होता.
जालंधराच्या अत्याचाराने त्रस्त होऊन सर्व देव भगवान विष्णूंकडे मदत मागायला गेले, आणि भगवान विष्णूंनी देवांना मदत करण्याचे ठरवले. जालंधर युद्धाला गेला तेव्हा भगवान विष्णू जालंधराचे रूप घेऊन वृंदेकडे गेले, आणि वृंदेचे पातिव्रत्य भंग झाले. त्यानंतर जालंधर युद्धात हरला आणि त्याचा मृत्यू झाला.
वृंदेला भगवान विष्णूंच्या त्या रूपाबद्दल कळले, तेव्हा तिने भगवान विष्णूंना शाप दिला की तुम्ही दगडाची मूर्ती व्हाल. त्यानंतर पतीच्या मृत्यूनंतर ती त्याच्यासोबत सती गेली. जिथे तिने प्राण सोडले, तिथेच तुळशीचे रोप उगवले.
त्यानंतर भगवान विष्णूंनी वृंदेला वचन दिले की पुढच्या जन्मी तुझा जन्म तुळशीच्या रूपात होईल आणि तुझा विवाह माझ्याशी होईल. म्हणूनच पुढच्या जन्मी भगवान विष्णूंनी शाळिग्रामाच्या रूपात जन्म घेतला, आणि कार्तिक महिन्याच्या एकादशीला तुळशी मातेशी विवाह केला.
तुळशी विवाह का साजरा केला जातो
कार्तिक शुक्ल एकादशी आपल्या देशात देवोत्थान एकादशी, तुळशी विवाह आणि भीष्म पंचक एकादशी म्हणून साजरी केली जाते. याच दिवशी संपूर्ण भारतात तुळशी पूजनाचा उत्सव होतो. शास्त्रांत सांगितले आहे की कार्तिकाच्या पवित्र महिन्यात जे भक्त तुळशी मातेचा विवाह भगवंताशी लावतात, त्यांच्या मागील जन्मांची सर्व पापे नष्ट होतात.
शास्त्रांनुसार आषाढातील देवशयनी एकादशीपासून कार्तिकापर्यंतचा काळ चातुर्मास म्हणवला जातो. या चार महिन्यांत भगवान विष्णू क्षीरसागरात अनंत शय्येवर शयन करतात, म्हणून विवाह, गृहप्रवेश यांसारखी मंगल कार्ये थांबतात. देवउठनी एकादशीपासून भगवंत जागे होतात, आणि मंगल कार्ये पुन्हा सुरू होतात.
ज्योतिषशास्त्रानुसार सूर्य मिथुन राशीत आल्यावर श्रीहरी शयन करतात, आणि सूर्य तुला राशीत गेल्यावर जागे होतात. भगवान विष्णूंचे स्वरूप शाळिग्राम आणि तुळशी माता यांच्या मिलनाचा सण, तुळशी विवाह, कार्तिक शुक्ल एकादशीला साजरा होतो.
तुळशी विवाहाचा महिमा
पद्मपुराणाच्या उत्तरखंडात सांगितले आहे की श्रीहरी-प्रबोधिनी, म्हणजे देवोत्थान एकादशीचे व्रत केल्याने एक हजार अश्वमेध यज्ञ आणि शंभर राजसूय यज्ञांइतके फळ मिळते. या दिवशी श्रद्धेने केलेला जप, तप, स्नान, दान आणि होम सर्व अक्षय फलदायी होतो.
हिंदू शास्त्रांत सांगितले आहे की निःसंतान दांपत्याने आयुष्यात एकदा तुळशी विवाह करून कन्यादानाचे पुण्य अवश्य मिळवावे, कारण तुळशी विवाहाने कन्यादानासारखे पुण्य मिळते. पूजा पद्धतीनुसार सर्व देवी-देवतांना तुळस अर्पण केली जाते, आणि तुळशीचे रोप पवित्र आणि पूजनीय मानले जाते.
बोला तुळशी मातेचा विजय असो.
कुटुंबे नेहमी विचारतात
तुळशी विवाहात तुळशी मातेचा विवाह कोणाशी होतो?
भगवान विष्णूंचे स्वरूप असलेल्या शाळिग्रामाशी. कथेनुसार भगवान विष्णूंनी वृंदेला वचन दिले होते की पुढच्या जन्मी ती तुळशीच्या रूपात जन्म घेईल आणि तिचा विवाह त्यांच्याशी होईल. म्हणूनच भगवान शाळिग्रामाच्या रूपात आले आणि तुळशी मातेशी विवाह केला.
वृंदेने भगवान विष्णूंना शाप का दिला?
भगवान विष्णू जालंधराचे रूप घेऊन वृंदेकडे गेले, त्यामुळे तिचे पातिव्रत्य भंग झाले. त्यानंतर जालंधर युद्धात हरला आणि मारला गेला. हे वृंदेला कळले, तेव्हा तिने भगवान विष्णूंना दगड होण्याचा शाप दिला.
तुळशी विवाह केल्याने कोणते पुण्य मिळते?
शास्त्रांत सांगितले आहे की तुळशी विवाहाने कन्यादानासारखे पुण्य मिळते, आणि निःसंतान दांपत्याने आयुष्यात एकदा तुळशी विवाह अवश्य करावा. पद्मपुराणाच्या उत्तरखंडानुसार देवोत्थान एकादशीचे व्रत एक हजार अश्वमेध आणि शंभर राजसूय यज्ञांइतके फळ देते.
तुळशी विवाहानंतरच लग्ने का सुरू होतात?
आषाढातील देवशयनी एकादशीपासून कार्तिकापर्यंत चातुर्मास असतो. या चार महिन्यांत भगवान विष्णू शयन करतात, म्हणून विवाह आणि गृहप्रवेशासारखी मंगल कार्ये थांबतात. देवउठनी एकादशीला भगवंत जागे होतात, आणि मंगल कार्ये पुन्हा सुरू होतात.
२०२६ मध्ये तुळशी विवाह कधी आहे?
२०२६ मध्ये प्रबोधिनी (देवउठनी) एकादशी शुक्रवार, २० नोव्हेंबरला आहे, आणि तुळशी विवाह शनिवार, २१ नोव्हेंबरला (कार्तिक शुक्ल द्वादशी), संध्याकाळी. काही कुटुंबे एकादशीलाच विवाह करतात, आणि महाराष्ट्रात तो कार्तिक पौर्णिमा, मंगळवार २४ नोव्हेंबरपर्यंत चालतो.
घरी तुळशी विवाह कसा करावा?
Vyom वर तुळशी विवाहाचा टप्प्याटप्प्याचा पूजा विधी तीन रूपांत आहे: संक्षिप्त (साधारण २५ मिनिटे), नेहमीचा (साधारण १ तास) आणि हवनासह संपूर्ण (साधारण अडीच ते तीन तास). त्यात साहित्याची यादी आहे आणि तुमच्या शहराचा मुहूर्तही दिसतो.
स्रोत: कथा आणि महिमा पारंपरिक तुळशी विवाह पद्धतीतून घेतली आहेत. महिम्यात पद्मपुराणाच्या उत्तरखंडाचा उल्लेख आहे.
यंदा घरी तुळशी विवाह करत आहात?
पूजा विधीत साहित्याची यादी आहे आणि प्रत्येक टप्पा क्रमाने सांगितला आहे, संक्षिप्त, नेहमीच्या किंवा संपूर्ण विधीत, तुमच्या शहराच्या मुहूर्तासह.
तुळशी विवाह पूजा विधी उघडा